Ktoś może zwrócić uwagę albo nawet uczynić zarzut, że wakacje to czas najmniej sposobny, by zajmować się na łamach akurat tą kwestią. Można znaleźć tysiąc lepszych tematów, przyjemniejszych. To w pewnym sensie prawda, ale doszedłem do wniosku, że żaden czas nie jest idealny, bo tego tematu zawsze będziemy się trochę wstydzić.

Na początek z osobistego magazynu pamięci wyciągnę wspomnienie z jednego z wykładów w czasie studiów. Profesor filozofii, odnosząc się do trudnych i skomplikowanych relacji, które łączą nas, ludzi, czyli stworzenia cielesno-duchowe, ze światem wartości materialnych, a konkretnie nawiązując do posiadania wymarzonego wtedy samochodu, powiedział, że cały widz polega na tym, aby to „człowiek posiadał samochód, a nie żeby samochód wziął w posiadanie człowieka”. W czasach gdy samochody posiadali tylko niektórzy szczęśliwcy – były to lata 80. ubiegłego wieku – a popularny maluch był wyznacznikiem wyższego statusu społecznego, przykład zastosowany przez profesora był zrozumiały i przemawiający. Dziś już taki nie jest, bo cztery kółka stały się niemal powszechnie dostępnym dobrem, co wcale nie znaczy, że bałwochwalcza w istocie pokusa, której na imię chciwość, straciła swe pazury. Nie, dziś jest potężniejsza. To już nie są pazury. To są szpony.

Ostrzeżenie przyjaciela

Kilka dni temu rozmawiałem z włoskim znajomym. Emmanuel ma koło trzydziestki i pochodzi z Rzymu. Kilka lat temu przyjechał do Polski za pracą. (Znak naszych czasów). Początkowo uczył języka włoskiego na jednej z uczelni, ale ponieważ nie mógł się z tego utrzymać, zaczął pracować w jednej z włoskich firm, których w naszym regionie trochę działa. Mówił, że Polska mu się podoba, że nie zamierza wracać do Włoch. Chwalił również Polaków. Przy tej okazji wypomniał jednak, że zauważa wśród swoich polskich przyjaciół pewne zmiany, które Włosi, jego zdaniem, „przerabiali” już dwadzieścia lat temu. Chciał być uprzejmy, mówił delikatnie, nie chcąc urazić przedstawiciela goszczącego go społeczeństwa, czyli mnie. Chodziło mu o to, że my, Polacy, ulegamy coraz bardziej pokusie, o której mowa była akapit wyżej. Włosi, jego zdaniem, zarazili się nią już dwie dekady wcześniej.

Punkt do rachunku sumienia

Słowo „chciwość” najbardziej mnie uderzyło, gdy wypowiedział je papież Benedykt XVI. Pytany podczas jednego ze spotkań z księżmi – było to w 2009 albo 2010 r. – o przyczyny kryzysu finansowego, który wtedy wstrząsnął światem i doprowadził do wielu cierpień, nie wypowiedział nawet jednego całego zdania, nie próbował dowodzić, przekonywać, ale rzucił tylko to jedno, krótkie słowo – „chciwość”.

Chciałbym, żeby diagnoza Emmanuela nie była prawdziwa. Żeby mu się jedynie wydawało. Nie będę przesądzał, że tak jest, ale do swojego codziennego rachunku sumienia w naszych konkretnych czasach dodam koniecznie wyjątkowo jednoznaczne stwierdzenie św. Pawła z Listu do Tymoteusza: „Korzeniem wszelkiego zła jest chciwość pieniędzy” (1 Tm 6, 10).